زایلن چیست؟
زایلن که با نام علمی «دیمتیلبنزن» (Dimethylbenzene) نیز شناخته میشود، یک هیدروکربن آروماتیک است که از یک حلقه بنزن و دو گروه متیل متصل به آن تشکیل شده است. فرمول کلی زایلن C8H10 است. نکته جالب در مورد زایلن این است که به جای یک ماده واحد، به صورت مخلوطی از سه ایزومر (مولکولهایی با فرمول یکسان اما ساختار متفاوت) وجود دارد. این سه ایزومر عبارتند از:
- اورتو-زایلن (o-Xylene): گروههای متیل در موقعیتهای ۱ و ۲ قرار دارند.
- متا-زایلن (m-Xylene): گروههای متیل در موقعیتهای ۱ و ۳ قرار دارند.
- پارا-زایلن (p-Xylene): گروههای متیل در موقعیتهای ۱ و ۴ قرار دارند.
در بازار و صنعت، آنچه به عنوان زایلن فروخته میشود، معمولاً مخلوطی از این سه ایزومر است که به آن «زایلن مخلوط» یا «زایلن فنی» میگویند. این ماده مایعی بیرنگ، شفاف و با بوی خاص و شیرینی است که شبیه به بوی بنزین است.
خواص فیزیکی و شیمیایی زایلن
زایلن خواصی دارد که آن را به حلالی ایدهآل تبدیل کرده است:
- حلالیت: زایلن در آب نامحلول است اما حلالی عالی برای بسیاری از روغنها، چربیها، واکسها، رزینها و رنگها محسوب میشود.
- نقطه جوش: نقطه جوب زایلن بالاتر از بنزن و تولوئن است و حدود ۱۳۸ تا ۱۴۴ درجه سانتیگراد است. این ویژگی باعث میشود سرعت تبخیر آن متوسط باشد و برای کاربردهایی که نیاز به خشک شدن نسبی دارند، مناسب باشد.
- چگالی: حدود ۰.۸۶ گرم بر سانتیمتر مکعب (سبکتر از آب).
- اشتعالپذیری: زایلن مادهای قابل اشتعال است و بخارات آن میتوانند با هوا مخلوط انفجاری تشکیل دهند.
کاربردهای وسیع زایلن در صنایع مختلف
کاربردهای زایلن بسیار گسترده است و تقریباً در تمام بخشهای صنعتی نفوذ کرده است. مهمترین کاربردهای آن عبارتند از:
۱. صنعت رنگ و پوشش
شاید بزرگترین مصرفکننده زایلن، صنعت رنگ باشد. این ماده به عنوان حلال در رنگهای روغنی، ورنیها، لاکها و رنگهای اپوکسی استفاده میشود. زایلن به کاهش ویسکوزیته رنگ کمک میکند و باعث میشود رنگ به راحتی روی سطوح پخش شود. همچنین برای رقیق کردن رنگهای خیلی غلیظ و تمیز کردن قلمموها و غلتکهای رنگآمیزی کاربرد دارد.
۲. صنعت چاپ و لیتوگرافی
در چاپ سنگی و چاپ فلزی، از زایلن برای شستشوی صفحات چاپ و حل کردن رزینهای حساس به نور استفاده میشود. قدرت حلکنندگی بالا و سرعت تبخیر مناسب آن، این ماده را به گزینهای ایدهآل برای صنعت چاپ تبدیل کرده است.
۳. صنعت پلاستیک و پلیمر
ایزومر پارا-زایلن (p-Xylene) ماده اولیه بسیار مهمی برای تولید ترفتالیک اسید (PTA) است که خود ماده اولیه تولید پلیاستر (PET) است. پلیاستر مادهای است که در ساخت بطریهای آب، الیاف پارچه و فیلمهای پلاستیکی استفاده میشود.
۴. صنعت چرم و نساجی
برای تمیزکاری چرمها و دباغی، از زایلن به عنوان حلال چربیبر استفاده میشود. همچنین در تولید برخی الیاف مصنوعی کاربرد دارد.
۵. آزمایشگاههای شیمی و پاتولوژی
در آزمایشگاهها، زایلن به عنوان حلالی برای دِهیدراتاسیون (آبگیری) نمونههای بافتی قبل از رنگآمیزی در میکروسکوپ استفاده میشود. همچنین در هیستوپاتولوژی برای شفافسازی نمونهها کاربرد دارد.
۶. صنعت چسب و درزگیر
بسیاری از چسبهای صنعتی قوی و درزگیرهای سیلیکونی و اکریلیک حاوی زایلن هستند تا خاصیت چسبندگی و انعطافپذیری آنها افزایش یابد.
خطرات زایلن و نکات ایمنی
مانند بسیاری از حلالهای نفتی، زایلن نیز خطرات خاصی دارد که رعایت نکات ایمنی هنگام کار با آن الزامی است:
- سمیت سیستم عصبی: استنشاق بخارات زایلن میتواند باعث سردرد، سرگیجه، تهوع، گیجی و در موارد شدید از دست دادن هوشیاری شود. این ماده روی سیستم عصبی مرکزی اثر افسردگی دارد.
- تحریککننده پوست و چشم: تماس مستقیم زایلن با پوست میتواند باعث خشکی، ترک خوردن و درماتیت شود. تماس با چشم بسیار خطرناک است و میتواند باعث سوختگی شدید قرنیه شود.
- اشتعالپذیری: زایلن به شدت قابل اشتعال است و باید دور از منابع حرارت و جرقه نگهداری شود.
- نکات ایمنی: همیشه در محیطهای دارای تهویه مناسب (هود شیمیایی) کار کنید. از دستکشهای مقاوم (مانند دستکش نیتریل)، عینک ایمنی و ماسک تنفسی استفاده کنید.
تفاوت زایلن با تولوئن و بنزن
بسیاری از کاربران زایلن را با تولوئن و بنزن اشتباه میگیرند. در حالی که هر سه حلالهای آروماتیک هستند، تفاوتهایی دارند:
- بنزن (C6H6): سادهترین و خطرناکترین (سرطانزا) است و استفاده از آن به عنوان حلال محدود شده است.
- تولوئن (C7H8): یک گروه متیل دارد، سریعتر تبخیر میشود و سمیتر از زایلن است اما کمتر سرطانزاست.
- زایلن (C8H10): دو گروه متیل دارد، کندتر از تولوئن تبخیر میشود و قدرت حلکنندگی چربیهای سنگینتری را دارد. از نظر سمیت حاد کمتر از تولوئن است اما هنوز خطرناک است.
راهنمای خرید زایلن
اگر در صنعت رنگ، چاپ، پتروشیمی یا آزمایشگاه فعالیت دارید، قطعاً به این حلال نیاز پیدا خواهید کرد. هنگام خرید زایلن باید به نکاتی توجه کنید:
- نوع ایزومر: آیا به زایلن مخلوط (فنی) نیاز دارید یا ایزومر خالص (مثلاً پارا-زایلن برای تولید پلیاستر)؟
- خلوص: برای کارهای حساس آزمایشگاهی به گرید آنالیتیکال نیاز دارید، اما برای کارهای صنعتی و رنگآمیزی، گرید صنعتی یا فنی کافی است.
- حجم: زایلن معمولاً در گالنهای ۴ لیتری، بشکههای ۲۰۰ لیتری و تانکر عرضه میشود.
برای کارخانهها و واحدهای تولیدی که مصرف بالایی دارند، خرید عمده زایلن به صرفهترین روش است. خرید عمده باعث کاهش هزینههای نهایی و تامین مداوم مواد اولیه میشود.
شیمی دان به عنوان یکی از معتبرترین مراجع فروش مواد شیمیایی، آماده تامین انواع گریدهای زایلن با بالاترین کیفیت است. ما محصولات خود را با بستهبندیهای ایمن و استاندارد به سراسر کشور ارسال میکنیم.
برای مشاهده مشخصات فنی، قیمت روز و ثبت سفارش، میتوانید به صفحه اختصاصی محصول در سایت شیمی دان مراجعه کنید:
مزایای خرید عمده از شیمی دان
اگر مدیر یک واحد تولیدی هستید و نیاز به تامین دائمی این حلال دارید، پیشنهاد ما به شما خرید عمده زایلن مستقیم از شیمی دان است. ما با ارائه تخفیفهای ویژه برای سفارشات حجمی و هماهنگی در حملونقل، به شما کمک میکنیم تا هزینههای سربار خود را کاهش دهید. کارشناسان فروش ما آمادهاند تا بهترین پیشنهاد را بر اساس حجم مصرف شما ارائه دهند.
برای استعلام قیمت خرید عمده زایلن و مشاوره، لطفاً از طریق لینک زیر اقدام کنید یا با پشتیبانی تماس بگیرید:
سوالات متداول درباره زایلن
در این بخش به پرتکرارترین سوالاتی که کاربران و متخصصان درباره زایلن، خواص، کاربردها و نحوه خرید آن دارند، پاسخ دادهایم.
۱. تفاوت زایلن با تینر چیست؟
بسیاری از افراد زایلن را با تینر اشتباه میگیرند. تینر در واقع یک مخلوط از حلالهای مختلف است که معمولاً شامل استون، تولوئن و زایلن میشود. زایلن یکی از اجزای تشکیلدهنده تینر است، اما قدرت حلکنندگی آن بسیار بالاتر است و سرعت تبخیر آن کندتر از تینر معمولی است. زایلن برای رقیق کردن رنگهای روغنی غلیظ و تمیزکاریهای سنگین مناسبتر است.
۲. آیا زایلن سرطانزا است؟
خوشبختانه برخلاف بنزن، زایلن توسط آژانسهای بینالمللی به عنوان ماده سرطانزا برای انسان طبقهبندی نشده است. با این حال، زایلن مادهای سمی است و قرار گرفتن طولانیمدت در معرض بخارات آن میتواند باعث آسیب به سیستم عصبی مرکزی، کلیه و کبد شود. بنابراین رعایت نکات ایمنی ضروری است.
۳. مهمترین کاربرد زایلن در صنعت چیست؟
زایلن کاربردهای گستردهای دارد، اما بیشترین مصرف آن در صنعت رنگ و پوشش (به عنوان حلال و رقیقکننده)، صنعت چاپ (شستشوی صفحات)، و تولید پلاستیکهای پلیاستر (از طریق ایزومر پارا-زایلن) است. همچنین در آزمایشگاههای پاتولوژی برای شفافسازی نمونههای بافتی استفاده میشود.
۴. زایلن چگونه بر سلامتی اثر میگذارد؟
استنشاق بخارات زایلن میتواند باعث سردرد، سرگیجه، تهوع، گیجی و در موارد شدید بیهوشی شود. تماس پوستی طولانیمدت میتواند باعث خشکی پوست و درماتیت شود. چون زایلن از طریق تنفس و پوست جذب بدن میشود، همیشه باید در محیطهای دارای تهویه مناسب و با استفاده از تجهیزات حفاظت فردی با آن کار کرد.
۵. شرایط نگهداری از زایلن چگونه است؟
زایلن باید در ظروف دربسته، در مکان خنک، خشک و دارای تهویه مناسب نگهداری شود. از آنجا که مادهای قابل اشتعال است، باید دور از هرگونه منبع جرقه، شعله و گرما قرار گیرد. همچنین باید از نگهداری آن در نزدیکی اکسیدکنندههای قوی خودداری کرد.
۶. آیا زایلن در آب حل میشود؟
خیر، زایلن در آب نامحلول است. اما این ماده حلالی بسیار خوب برای ترکیبات آلی، چربیها، روغنها، واکسها و رزینها است. همین ویژگی آن را به گزینهای ایدهآل برای تمیزکاری سطوح چرب و دِگریس کردن قطعات صنعتی تبدیل کرده است.
۷. تفاوت ایزومرهای زایلن (اورتو، متا و پارا) چیست؟
این سه ایزومر از نظر فرمول شیمیایی یکسان هستند اما ساختار مکانیکی متفاوتی دارند. پارا-زایلن مهمترین ایزومر است که برای تولید پلیاستر (PET) استفاده میشود. اورتو-زایلن در تولید رزینهای آلکید و پلاستیکزندهها کاربرد دارد. متا-زایلن نیز در تولید ایزوفتالیک اسید و به عنوان حلال استفاده میشود. در بازار معمولاً مخلوطی از این سه (زایلن فنی) فروخته میشود.
۸. برای خرید عمده زایلن چه باید کرد؟
اگر مصرف بالایی دارید، خرید عمده زایلن از نظر اقتصادی بسیار به صرفه است. برای این کار، بهتر است مستقیماً با فروشندگان عمده مواد شیمیایی مانند شیمی دان تماس بگیرید. ما در شیمی دان برای سفارشات حجمی، قیمتهای رقابتی و شرایط حملونقل ویژهای را برای مشتریان صنعتی فراهم میکنیم.
۹. نقطه جوش زایلن چقدر است؟
نقطه جوب زایلن بسته به نوع ایزومر آن متفاوت است، اما برای زایلن مخلوط (فنی) حدود ۱۳۸ تا ۱۴۴ درجه سانتیگراد است. این نقطه جوب نسبتاً بالا باعث میشود که زایلن کندتر از حلالهایی مانند استون تبخیر شود و این ویژگی در رنگکاری بسیار مطلوب است.
۱۰. آیا زایلن برای تمیز کردن دستهای رنگشده مناسب است؟
بله، زایلن به دلیل قدرت حلکنندگی بالا، میتواند رنگهای روغنی را از روی پوست تمیز کند. اما به دلیل سمیت و خشککنندگی شدید پوست، توصیه نمیشود که مکرراً از این روش استفاده کنید. اگر مجبور به استفاده شدید، حتماً پس از کار دستهای خود را با آب و صابون بشویید و از کرم مرطوبکننده استفاده کنید.
نتیجهگیری
زایلن یکی از ستونهای اصلی صنعت شیمی است که کاربردهای آن از رنگ آمیزی دیوار خانه تا تولید بطریهای پلاستیکی و لباسهای پلیاستری گسترده است. شناخت خواص و خطرات این ماده، اولین قدم برای استفاده ایمن و موثر از آن است. اگر قصد خرید زایلن دارید، حتماً از فروشندگان معتبر و دارای مجوز اقدام کنید تا محصولی با کیفیت و استاندارد دریافت کنید. شیمی دان افتخار دارد که همراه مطمئن شما در تامین مواد شیمیایی باشد.
